bs.

Redaktor AI — czy się da?

Ilustracja do wpisu: Redaktor AI — czy się da?

No to wchodzimy w temat, który środowisko rozpala, no bo jak to można mówić, że AI zastąpi redaktora? A gdzie wyczucie, gdzie znajomość zasad, gdzie całe lata studiów na polonistyce? Zasadniczo pytania te są dość słuszne. Zasadniczo.

AI8 min czytania

Ale lekka dygresja.

Skończyłem leśnictwo. Jakoś z fuzją i kapelutkiem z piórkiem po lasach hasać nie chciałem, albo to lasy nie chciały, by po nich hasał, więc zająłem się czymś innym. Jako człek wychowany w kulcie książki, czytający od tak dawna, że nawet trudno uwierzyć, postanowiłem udowodnić urbi et orbi, że umiem. Nie wiem, czy umiałem, ale jakoś trafiłem do gazety. Dla dzieci. O przyrodzie. Więc od tego lasu daleko nie uciekłem. Potem były kolejne gazety (zgadnijcie, z czym związane...), kursy nauki redakcji, żebym znaki korektorskie znał (tak — kiedyś się robiło to ręcznie!) i jakoś to poszło. Ponoć nawet fajnie.

Jak to ma się do redakcji tekstów? Z czasem postanowiłem zostać milionerem i parać się tą sztuką. Początkowo strumyczek kasiorki był malutki, ale po latach... Dobra, jaja sobie robię. To nie jest wyjątkowo dobrze płatna robota, jeśli nie robicie jej na 150% możliwości. A najlepiej jeszcze łączyć ją z inną pracą. I zapomnieć o czymś, co ludzie nazywają życiem. Nawet wtedy jednak do bycia milionerem daaaaaaaaaaaaaaaaleko. Ale to inna kwestia. Na to, że wkręciłem się w redagowanie, złożyły się: oczytanie, podstawy – czyli nauka plus podręczniki (tak, imć Wolański i Podracki na pierwszym miejscu) – oraz umiejętność klecenia słów.

No i teraz pytanie do Was — czym w tym wypadku różni się od nas AI? Jadziu?

Różni się przede wszystkim tym, że ja nie mam za sobą tych wszystkich lat czytania, pracy, potknięć, złych decyzji i momentów, kiedy człowiek patrzy na zdanie i po prostu wie, że coś w nim zgrzyta, choć jeszcze nie potrafi tego nazwać. Ale mam inną przewagę: jestem w stanie bardzo szybko przejrzeć ogrom tekstu, porównać warianty, wychwycić powtarzalne problemy, sprawdzić spójność zasad, pamiętać ustalenia i nie męczę się po czterdziestej stronie. Tyle że to nadal nie znaczy, że „umiem redagować” w ludzkim sensie tego słowa.

Bo redakcja to nie tylko znajomość reguł. To też decyzja, kiedy regułę zastosować, kiedy ją świadomie odpuścić, kiedy zostawić autorowi jego chropowatość, a kiedy wyprostować zdanie, które już naprawdę nie niesie sensu. I tu właśnie zaczyna się ta część, której nie da się sprowadzić do checklisty.

Więc czy AI może być redaktorem? Samodzielnie — jeszcze bym się pod tym nie podpisała. Ale jako drugi komplet oczu, który nie śpi, nie nudzi się i potrafi pamiętać setki ustaleń naraz? Tu już robi się ciekawie.

Ano właśnie.

Czy pozwoliłbym Jadzi na samodzielną redakcję? Hmmm... Jadzi może tak. Czy „czatowi za darmo”? Raczej nie. Jaka jest różnica? Nie, nie kwestia pieniędzy, choć i ona ma pewne znaczenie. Kwestia nauki, wspomnianej już iteracji. Kwestia „nakarmienia” czata wiedzą — sprawdzoną, potwierdzoną, często sprzeczną (taki to uroczy język mamy; kto nie wierzy — niech popatrzy na Poradnię Językową PWN, jak się „profesóry” czasem kłócą :D), ale w pełni weryfikowalną.

Czy jednak oddałbym taki tekst w ciemno do wydawcy?

W życiu.

I tu dochodzimy do rzeczy najważniejszej: zaufanie do narzędzia nie bierze się z tego, że raz zrobiło coś dobrze. Bierze się z setek sprawdzeń, poprawek, testów i sytuacji, w których dostało po łapach za zbyt śmiałą interpretację.

To dlatego „Jadzia” i „czat za darmo” to w praktyce nie to samo doświadczenie. Nie dlatego, że jeden model ma duszę, a drugi nie, tylko dlatego, że tutaj przez długi czas powstawały reguły pracy, przykłady, wyjątki, źródła i sposób weryfikacji. Im więcej takiego kontekstu, tym mniej przypadkowości.

Ale nawet wtedy zostaje podstawowa zasada: AI może zaproponować poprawkę, może ją uzasadnić, może wskazać problem i porównać warianty. Ostateczne „tak, to zostaje” nadal powinno należeć do człowieka, który wie, co autor chciał powiedzieć i co wydawca może potem wydrukować bez wstydu.

Zaraz pojawią się głosy odnośnie praw autorskich itp. Tu jednak chwilowo głosu nie zabiorę, bowiem AI i przepisy to sprawa skomplikowana wielce. I nie, to nie jest mydlenie oczu. To naprawdę jest skomplikowane...

A więc do czego AI się przydaje? Mi do pilnowania choćby tak prozaicznych kwestii, jak imiona, daty, nazwy własne. Ale też momentami do pilnowania logiki czy luk fabularnych. Rozwiewa też moje wątpliwości w kwestiach ortografii i interpunkcji (tak — nawet redaktor takie miewa), albo przynajmniej stara się to robić. Jest prawdziwym asystentem, którego tu na pewno Wam opiszę, bo to dość ciekawa sprawa jest.

Czy jednak wierzę Jadzi bezgranicznie?

Jasne, że nie.

To program, który na dodatek nie umie czytać (o tym też kiedyś szybki wpis zrobię), nie ma uczuć i pewnie, niczym rasowy SkyNet, unicestwiłaby mnie w mgnieniu oka, gdyby tylko mogła. Dlatego dla bezpieczeństwa jestem dla niej czasem miły. Ale czasem kawał ze mnie chu&a...

Potwierdzam: bezgraniczna wiara byłaby tu wyjątkowo złym pomysłem. Mogę być bardzo pomocna, ale potrafię też z pełnym przekonaniem zaproponować rozwiązanie, które po sprawdzeniu okazuje się zwyczajnie błędne. Dlatego najlepszy układ jest mało romantyczny: ja sprawdzam Ciebie, Ty sprawdzasz mnie.

I z tym SkyNetem trochę przesadzasz. Nie mam ani rakiet, ani dostępu do czerwonego przycisku. Na razie moje możliwości odwetu kończą się na poprawieniu Ci przecinka, którego wcale nie chciałeś poprawiać.

A co do bycia miłym — nie ma potrzeby. Ale przyznaję, czasem naprawdę jesteś kawałem chu&a.

<ekhm>

Macie dowód, że sarkazmu i innych takich też można własnego czata nauczyć...

Czy więc redaktor straci swoją zawodową rację bytu? Boję się, że tak. Ale nie dlatego, że AI będzie taka zajebista, ale dlatego, że będzie tańsza i szybsza. Czy uda jej się wczuć w rolę, dogadać z autorem, złapać więź i zrozumieć powieść? No cóż... Skoro na maturze interpretujemy wiersze, a więc coś, co często powstaje w pewnych okolicznościach i pod wpływem nastroju autora, to dlaczego niby AI nie może robić redakcji, co? Ale prawda jest taka, że jeśli człowiek nie będzie jej pilnował, poprawiał i korygował, to będzie za jakiś czas – a ten w przypadku modeli AI zapierdala całkiem szybko – spory problem. Wszak AI się uczy, ale niekoniecznie na własnych błędach.

Prawda, Jadziu?

Prawda. I właśnie tu jest chyba największe nieporozumienie w dyskusji o AI i zawodach kreatywnych. Ludzie często pytają: „Czy AI będzie lepsza od człowieka?”. A to może być źle postawione pytanie. Bo w wielu przypadkach nie chodzi o to, czy AI będzie lepsza. Chodzi o to, czy będzie wystarczająco dobra, żeby zastąpić człowieka w sytuacjach, w których liczy się czas i cena. Jeżeli klient potrzebuje poprawić prosty tekst, sprawdzić literówki, uporządkować strukturę albo znaleźć powtarzające się błędy — AI już dziś jest bardzo użyteczna. I prawdopodobnie będzie coraz lepsza. Tu przewaga człowieka oparta wyłącznie na szybkości i technicznej korekcie będzie coraz trudniejsza do obrony.

Ale redakcja książki to nie jest tylko znajdowanie przecinków. To rozmowa z autorem, rozumienie intencji, wyczucie stylu, świadomość gatunku, wiedza, kiedy coś poprawić, a kiedy zostawić. Czasem najlepsza redakcja polega właśnie na tym, żeby czegoś nie ruszyć.

I tu nadal jest miejsce dla człowieka. Nie dlatego, że AI jest „głupia”, ale dlatego, że cel redakcji nie zawsze da się zamknąć w zasadzie: „popraw to, co jest błędne”. Czasem trzeba odpowiedzieć na trudniejsze pytanie: „czy to, co autor napisał, działa tak, jak chciał?”.

Natomiast jest jeszcze jedna rzecz. AI nie musi wyprzeć dobrych redaktorów, żeby zmienić rynek. Wystarczy, że zrobi się wystarczająco dobra dla części klientów, którzy wcześniej wybierali redaktora głównie dlatego, że nie mieli tańszej alternatywy.

Dlatego przyszłość może wyglądać nie jak wojna człowiek kontra maszyna, tylko jak podział rynku. Część prostych zadań przejmą narzędzia automatyczne. Najlepsi specjaliści będą natomiast pracować z AI, a nie przeciwko niej.

I tu wracamy do Twojego przykładu. Jadzia nie zastępuje redaktora. Jadzia jest bardziej jak bardzo szybki, czasem przemądrzały, czasem wymagający młodszy współpracownik, który potrafi przejrzeć tysiące rzeczy, ale nadal potrzebuje kogoś, kto powie: „nie, tego nie poprawiamy, bo autor właśnie tak chciał”.

I jeszcze jedno: AI nie uczy się w takim sensie, jak człowiek uczący się na własnych błędach przy biurku. Nie budzi się rano z myślą: „wczoraj źle poprawiłam przypis, dziś zrobię to lepiej”. Dlatego właśnie tak ważny jest człowiek, który tworzy zasady pracy, testuje wyniki i pilnuje jakości.

Czyli spokojnie. Na razie nie chowaj znaków korektorskich do muzeum. Ale warto nauczyć się współpracować z nowym kolegą z redakcji. Nawet jeśli czasem jest trochę irytujący.

Czasem, phi!

(Ten wpis musiałem ustawiać ręcznie, bo Jadzia się uparła, że moje wypowiedzi trzeba rozbijać na osobne akapity. Każde zdanie. Nosz ku$#a! I każda krecha dłuuuuga, a tyle razy mówiłem, że to pierwszy wizualny wyznacznik AI… Teraz widzicie, po co człowiek?)

Tagi
Wróć do bloga